Paard & Levenskunst
Ons onbewuste stuurt meer van ons gedrag dan we willen weten.....

Bibliotheek

Hoe paarden leren:

Wetenschappers als Pavlov met zijn onderzoek bij honden en Skinner met zijn duiven onderzochten al in de vorige eeuw hoe dieren leren. De basisregel is dat gedrag dat plezierig of voordelig wordt gewaardeerd door het dier wordt herhaald, dit wordt bekrachtiging of beloning genoemd. Gedrag dat als onplezierig of nadelig wordt ervaren of niets oplevert wordt vermeden, dit heet ontmoediging of in opvoedingstermen straf.
Wanneer je een paard gestructureerd iets gaat aanleren heet dat in paardentaal training, maar in de wetenschap wordt daar het begrip conditionering voor gebruikt. Bij training wordt iets actief toegevoegd of weggenomen bij het paard om gedrag te bekrachtigen of te ontmoedigen, zie de tabel. De woorden positief en negatief slaan op het feit dat er iets wordt toegevoegd (positief) of weggenomen (negatief), niet op hoe het door het paard wordt ervaren. De ervaring van het paard wordt uitgedrukt in bekrachtiging (prettige ervaring) of ontmoediging (neutrale of negatieve ervaring).
 


Bekrachtiging van gedrag
Ontmoediging van gedrag
Er wordt iets toegevoegd
Je voegt iets toe wat voor het paard belonend is
Positieve bekrachtiging
Je voegt iets toe wat voor het paard ontmoedigend is
Positieve ontmoediging
Er wordt iets weggenomen
 Je neemt iets weg wat het paard niet prettig vindt, het wegnemen is belonend
Negatieve bekrachtiging
Je neemt iets weg wat voor het paard prettig is, het wegnemen is ontmoedigend
Negatieve ontmoediging

                    
Positieve bekrachtiging: het paard ontvangt een beloning bij gewenst gedrag. Een beloning kan zijn dat je hem met een lage, rustige stem prijst (braaf), dat je hem aait of kriebelt op de plaatsen die hij prettig vindt of een welverdiende rustpauze geeft. Een voedselbeloning is de allersterkste bekrachtiger van gedrag voor de meeste paarden, maar voedsel is aan overleving gekoppeld in het brein van het paard en daarmee kan hij behoorlijk opdringerig worden als je voedsel gebruikt. Daar zijn goede methoden voor om mee om te gaan die ook weer gebaseerd zijn op de leertheorie. Positieve bekrachtiging wordt veel gebruikt in vrijheidsdressuur. Om praktische redenen kan een clicker helpen bij deze manier van trainen.

Negatieve bekrachtiging: je neemt iets wat onprettig is weg als je paard het gewenste gedrag vertoont. Je trekt aan zijn halster als hij moet meelopen of je geeft druk met je benen als hij met rijden voorwaarts moet. Die druk is voor het paard onprettig en hij zal zoeken naar een manier om van de druk af te komen. Door mee te lopen met jou aan het halster of door voorwaarts te gaan bij een beenhulp wordt hij verlost van de druk en dat is belonend voor hem. Hierdoor gaat hij begrijpen wat trekken aan een halster of wat been geven betekent. Zeer belangrijk is dat je de druk ook echt weghaalt als hij doet wat je vraagt. Blijf je aan het halster trekken of blijf je been geven als hij al loopt dan is het géén bekrachtiging meer. Het paard begrijpt de relatie niet meer en zal op den duur geen reactie meer geven op de hulp (afstompen). Negatieve bekrachtiging wordt gebruikt bij klassieke africhting, grondwerk en freestyle (druk met je lichaam en met halster en touw).

Positieve ontmoediging: Je dient het paard iets onplezierigs toe als hij ongewenst gedrag vertoont. Bijvoorbeeld luid nee zeggen of een tikje geven. Het grote probleem met deze methode is dat je paard een verband legt tussen trainen en onprettige gebeurtenissen, waardoor hij al stress heeft voordat je met de training begint. Ook legt het paard een negatieve associatie naar jou als trainer omdat je regelmatig straft wat als onprettig wordt ervaren. Aandacht krijgen voor ongewenst gedrag kan een paard (toch) interpreteren als prettig wanneer hij weinig aandacht krijgt. Denk aan het paard dat tegen zijn deur staat te schoppen als jij je eigen paard staat te poetsen in de gang. Het schoppende paard geeft eigenlijk aan dat hij aandacht wil hebben/zich verveelt en als jij dan iets roept of hem aait dan wordt zijn geschop bekrachtigd. Vanwege de negatieve consequenties voor de band met je paard kun je negatieve bekrachtiging beter niet gebruiken, tenzij je in gevaar komt door het gedrag van je paard.

Negatieve ontmoediging: Je neemt iets plezierigs weg van het paard als hij ongewenst gedrag vertoont. Bijvoorbeeld je ontneemt hem jouw aandacht (negeren) als hij steeds naar je staat te happen (negeren). Deze methode blijkt het beste te werken als je lastig gedrag als happen en bijten wilt afleren. Paarden die gevaarlijk agressief geworden zijn moet je voor je eigen veiligheid echter aan een goede trainer of gedragsdeskundige overlaten!

Aansluiten bij de aard en natuur van het paard
Een jong paard in zijn natuurlijk omgeving leert van zijn moeder en groepsgenoten en heeft ruim de tijd om dingen te leren. Hij leert ook vooral dingen die nuttig zijn om in de natuur te overleven. De mens traint jonge paarden meestal in afzondering van soortgenoten en het moet meestal onder tijdsdruk, waarbij het paard dingen worden geleerd die de mens nuttig vindt. Het paard ervaart vaak angst door de afzondering van soortgenoten omdat in de natuur afgezonderd zijn van je soortgenoten betekende dat je een makkelijke prooi werd voor roofdieren. Tijdsdruk bij de trainer kan zorgen voor frustratie, waarbij zijn hartslag en bloeddruk omhoog gaan en dit gebeurt ook bij het paard, dat dit als stress ervaart. Het vervelende is dat stress het leervermogen van een paard sterk verminderd, voor mensen idem dito!

Bij alternatieve trainingen zijn jonge paarden beleerd in aanwezigheid van hun familiegroep en met weinig tijdsdruk. Deze paarden vertonen praktisch geen stress, leren sneller en ontwikkelen zich tot zeer relaxte paarden, en dit bevordert veiligheid. Leerervaringen zonder stress leiden tot positieve associaties met de trainer en dus tot een betere band tussen paard en mens.
De leertheorie is een belangrijke basis als jij je paard wilt begrijpen en een goede band met je paard wilt opbouwen.  Maar het leren van paarden is complexer dan alleen de leertheorie. Andere manieren waarop paarden leren zijn inprenting, gewenning, observatieleren, verbanden leggen en sociaal leren (de laatste drie worden ook wel cognitief leren genoemd). Voor meer informatie over deze leervormen lees website Marijke de Jong.

Het onderzoek naar hoe al deze vormen van leren werken en hoe dieren hele complexe dingen kunnen leren is nog een jonge (brein)wetenschap. Daarom is er tussen trainers van paarden niet altijd overeenstemming wat nu het beste is voor het paard. Wat er wel veel gebeurd in de praktijk is dat wij met alle goede bedoelingen, het paard ongewenst gedrag aanleren. Daar zijn we ons niet bewust van en het paard krijgt meestal de schuld.

Wat betekent dat voor jou als je je paard iets wilt leren?
- Weet wat je doet, verdiep je in trainingsmethoden, of zoek deskundige begeleiding
- Als je plezier en een goede band wilt met je paard, kies een methode waarbij weinig frustratie en stress optreden (positieve bekrachtiging)
- Zorg dat je een stalmaatje of groepsgenoot aanwezig hebt tijdens het trainen, laat ze samen leren
- Neem ruim de tijd om stress te voorkomen. Denk eerder in weken of maanden dan in dagen.
- Zorg dat jij en je paard plezier houden in het proces. Frustratie zorgt voor stress bij jou en je paard, wég leerproces. Je paard gaat negatieve associaties leggen met de training.
- Doe in de tussentijd leuke dingen met je paard, spelen, buitenrijden, in de wei met soortgenoten

Voor de liefhebber: Tot tien jaar geleden werd het brein vooral opgedeeld in drie verticale lagen: het reptielenbrein (reflexen), het limbisch systeem (driften en emoties) en de cortex (rationeel en sociaal gedrag). Ook werd er een strikt onderscheid tussen links (rationeel)  en rechts (gevoel/emotie) werd gemaakt. Heel lang is gedacht dat dieren vooral door hun limbische systeem gecontroleerd werden. Maar het wordt meer en meer duidelijk dat dieren ook hun cortex gebruiken, zoals de mens (onder andere onderzoek van Frans de Waal). Het onderscheid tussen linker en rechter hersenhelft blijkt niet absoluut te zijn, emotie en ratio blijken samen te moeten werken om goede beslissingen te nemen (Damasio).
Tegenwoordig worden de hersenen onderzocht door te kijken welke delen functioneel samenwerken of onder invloed staan van dezelfde regulerende stoffen (neurotransmitters). Zo weten we dat positieve gebeurtenissen zoals voedsel krijgen en groomen met een maatje  zorgen voor het vrijkomen van prettige stofjes zoals dopamine en oxytocine op een bepaalde plek in de hersenen (nucleus accumbens). Dit motiveert om bepaald gedrag te herhalen.

Relational frame theorie: in deze tak van wetenschap wordt gezocht naar waarom dieren en mensen zulke complexe zaken kunnen leren. Hier worden allerlei manieren van leren met elkaar in verband gebracht omdat ze allemaal samen werken. Bijvoorbeeld het sociaal leren systeem en het mesolimbisch beloningssysteem in de hersenen nemen samen beslissingen over sociaal gedrag. Dit blijkt voor mensen, zoogdieren, maar ook voor reptielen en vogels op te gaan.

Bronnen:
1. Lethbridge, E. (2009). Knowing your horse, a guide to equine learning, training and behavior. 
2. Marsden, D. (2005). How horses learn, which training methods work and why. 
3. McGreevy, P. (2004). Equine behavior, a guide for veterinarians and equine scientists.
4. H.T van der Molen (2007) Klinische psychologie. De leertheoretische principes. 
5. Francesco De Giorgio – José Maria Schoorl. (2012). Why isolate during training? Social learning and social cognition applied as training approach for young horses (Equus caballus). Abstract International Equine Science Meeting
6. B. Deelman (2010). Klinische neuropsychologie. 
7. Dr. Barbara Schöning (2004) Paarden beter begrijpen en opvoeden. 
8. O’Connell, L.A. and Hofmann, H.A. (2011). The Vertebrate mesolimbic reward system and social behavior network:  A comparative synthesis. The Journal of Comparative Neurology, 519(18), 3599-3639. 
9. Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn? Frans de Waal 2016
10. Website Marijke de Jong



« Terug naar het overzicht
Home | Laatste bericht | Over mij | Links | Blog | Aanbieders | Bibliotheek | Contact | Registreren,donatie en inloggen | Ontwikkeld door SatDesign